Zawezwanie do próby ugodowej. Instytucja, procedura i skutki prawne

1. Czym jest zawezwanie do próby ugodowej?

Zawezwanie do próby ugodowej jest rozwiązaniem uregulowanym w Kodeksie postępowania cywilnego. W praktyce jest to pismo procesowe, które wierzyciel kieruje do sądu, na podstawie którego wzywa się dłużnika do podjęcia działań zmierzających do rozwiązania trwającego sporu na podstawie ugody - bez przeprowadzania procesu cywilnego. Tym samym zawezwanie do próby ugodowej rozpoczyna tak zwane postępowanie pojednawcze.

Sprawy cywilne, o ile zezwala na to ich charakter, mogą zostać uregulowane na drodze ugody pomiędzy stronami, czyli bez konieczności wytaczania powództwa. Przedmiotem postępowania pojednawczego mogą być sprawy cywilne, w przypadku których stosunki prawne pomiędzy stronami pozostają w ich swobodnej dyspozycji.

Istotą każdej ugody są wzajemne ustępstwa stron - aby zażegnać w ten sposób konflikt, zarówno wierzyciel, jak i dłużnik powinni z czegoś zrezygnować. Dzięki temu mogą zaoszczędzić czas i środki niezbędne do przeprowadzenia postępowania cywilnego.

2. Podstawa prawna i właściwość sądu

Postępowanie pojednawcze, w tym zawezanie do próby ugodowej uregulowane jest w art. 184-186 Kodeksu postępowania cywilnego.

O zawezwanie do próby ugodowej - bez względu na właściwość rzeczową - można zwrócić się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika, a w braku podstaw do ustalenia tej właściwości - do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania albo siedziby wzywającego.

Zgodnie z przepisami zawartymi w Kodeksie postępowania cywilnego postępowanie pojednawcze zawsze należy do właściwości sądu rejonowego. Jeśli sprawa dotyczy prawa pracy, powinna być rozpatrywana przez sąd pracy - wniosek o zawezwanie do próby ugodowej musi zostać skierowany do sądu rejonowego, wydziału pracy bądź wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych.

3. Treść wniosku - wymogi formalne

W wezwaniu należy zwięźle oznaczyć sprawę i przedstawić propozycje ugodowe. Do wezwania niespełniającego tych wymogów stosuje się odpowiednio przepis art. 130 KPC dotyczący braków formalnych pisma procesowego.

Wniosek powinien zawierać w szczególności:

• precyzyjne oznaczenie stron (imiona i nazwiska lub nazwy, adresy, numery w rejestrach),
• oznaczenie właściwego sądu rejonowego,
• zwięzłe opisanie sprawy oraz propozycję ugody - kluczowe jest wskazanie konkretnych warunków ugody.

Jeśli w zawezwaniu do próby ugodowej nie pojawią się oznaczenie sprawy czy propozycje ugody, sąd wezwie wzywającego do uzupełnienia braków pod rygorem zwrócenia wniosku.

4. Przebieg postępowania pojednawczego

Postępowanie pojednawcze toczy się przed sądem, ale wiąże się ze znacznie mniejszą liczbą formalności, jest szybsze i mniej obciążające finansowo.

Postępowanie pojednawcze przeprowadza sąd w składzie jednego sędziego. Nie obejmuje postępowania dowodowego, więc zazwyczaj ogranicza się do jednego posiedzenia. Jeśli strony gotowe są zawrzeć ugodę, sąd umożliwia im podjęcie negocjacji zmierzających do ustalenia warunków porozumienia. Ponieważ w przypadku próby ugodowej sąd nie może wywierać na strony żadnego nacisku, jego rola ogranicza się zwykle do czuwania nad tym, by wypracowane porozumienie było zgodne z prawem i zasadami współżycia społecznego.

Z posiedzenia sporządza się protokół. Jeżeli doszło do ugody, jej osnowę wciąga się do protokołu albo zamieszcza się w odrębnym dokumencie stanowiącym załącznik do protokołu i stwierdza podpisami stron.

Zawarta przed sądem ugoda może być - tak samo jak wyrok - podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia, postępowanie zostanie umorzone.

5. Wpływ na bieg terminu przedawnienia - kluczowa zmiana od 30 czerwca 2022 r.

Kwestia wpływu zawezwania do próby ugodowej na bieg terminu przedawnienia przeszła istotną ewolucję prawną.

Nowelizacja przepisów Kodeksu cywilnego wprowadza zasadę, że zawezwanie do próby ugodowej nie będzie skutkowało przerwaniem biegu przedawnienia, lecz jego zawieszeniem, odpowiednio przez czas trwania postępowania ugodowego lub mediacji. W praktyce oznacza to, że bieg terminu przedawnienia po zakończonym postępowaniu ugodowym czy mediacyjnym nie będzie biegł na nowo. Zatem jeśli złożymy wniosek o zawezwanie do próby ugodowej miesiąc przed terminem przedawnienia, to po zakończeniu postępowania będziemy mieli miesiąc na złożenie powództwa w tej sprawie.

Ustawodawca uzasadnia wprowadzone zmiany koniecznością ochrony dłużnika przed zbyt długo trwającym stanem niepewności co do istnienia obowiązku zapłaty poprzez wyeliminowanie możliwości ciągłego przerywania biegu przedawnienia oraz mobilizację wierzyciela do szybkiego dochodzenia praw.

6. Praktyczne znaczenie instytucji

Zmiany przepisów radykalnie ograniczyły korzyści wynikające z zawezwania do próby ugodowej. Zasada “przerwania” (resetu) przy zawezwaniu do próby ugodowej już nie obowiązuje. Dziś to narzędzie służy do kupowania czasu na rozmowy, a nie do wiecznego odracania pozwu.

Niemniej jednak zawezwanie do próby ugodowej pozostaje wartościowym instrumentem procesowym wszędzie tam, gdzie strony rzeczywiście dążą do polubownego zakończenia sporu. Jest to skuteczny instrument w relacjach między stronami, umożliwiający uniknięcie długotrwałego sporu sądowego.

Podsumowanie

Zawezwanie do próby ugodowej to instytucja prawa procesowego cywilnego, która - przy właściwym zastosowaniu - pozwala stronom sporu zaoszczędzić czas i koszty związane z pełnym postępowaniem sądowym. Po nowelizacji z 30 czerwca 2022 r. jej rola jako narzędzia do manipulowania biegiem przedawnienia została istotnie ograniczona.

Wierzyciel, który rozważa skorzystanie z tej instytucji, powinien pamiętać, że złożenie wniosku jedynie zawiesza - a nie przerywa - bieg terminu przedawnienia, co oznacza konieczność szybkiego działania po zakończeniu postępowania pojednawczego, jeśli do ugody nie dojdzie.

Poniższy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W indywidualnych sprawach zachęcamy do kontaktu z naszą Kancelarią.